Szlak św. Jakuba Via Regia Brzeg – Małujowice – Oleśnica Mała

olesnica-mala-kosciol-01

Szlak św. Jakuba Via Regia Brzeg – Małujowice – Oleśnica Mała

Brzeg – (4,7 km) Skarbimierz – (7,5 km) – Małujowice – (10,2 km) Psary – (13,8 km) Jankowice Małe – (17,7 km) Oleśnica Mała

Odcinek głównej trasy Szlaku św. Jakuba Via Regia. Na odcinku Brzeg – Małujowice biegnie głównie ulicami i szosami, dalej głównie drogami bitymi i polnymi. Przebiega przez rolniczy teren Równiny Grodkowskiej, jedynie przed Oleśnicą Małą znajduje się las. Po drodze Park Wolności w Brzegu, gotycki kościół w Małujowicach z cennymi średniowiecznymi polichromiami, barokowy kościół w Psarach i klasztor Joannitów, późniejszy pałac Yorcków w Oleśnicy Małej.


Trasa zaczyna się na pl. Zamkowym w Brzegu. Opis znajdującego się tutaj Zamku Piastowskiego i kościoła Podwyższenia Krzyża Św. można znaleźć tutaj. Szlak św. Jakuba biegnie ze Skorogoszczy i rozdziela się tutaj na dwie odnogi: boczną, wiodącą przez Oławę i opisaną tu główną przez Oleśnicę Małę (znakowana żółtą muszlą). Idziemy w kierunku pl. Bramy Wrocławskiej z pomnikiem Zwycięstwa. Skręcamy w lewo w deptak wiodący przez brzeskie Planty, znajdujące się na miejscu dawnych umocnień Twierdzy Brzeg.

Umocnienia twierdzy wokół średniowiecznego miasta zaczęto wznosić w 1573 r. W następnych wiekach były one rozbudowywana, po utracie znaczenia militarnego rozebrano je w 1807 r. Na miejscu umocnień założono zespół parków, tworzących dziś Planty. Do dzisiaj zachowała się sucha fosa z zarysami bastionów.

Mijamy położony na dnie dawnej fosy staw z fontanną, na łuku alejki kierujemy się na wprost w ul. Lechicką.

Na ul. Robotniczej skręcamy w prawo (po prawej znajduje się szkoła podstawowa nr 5 – dawna szkoła rolnicza z 1884 r.) i zaraz w lewo w ul. Wolności. Po prawej ciągną się dawne koszary wojskowe, (Os. Czerwone Koszary), po lewej ciągnie się pomnikowa aleja dębowa.

Koszary powstały w latach 1897-98, zbudowano je dzięki staraniom burmistrza Juliusa Peppela, który chciał zatrzymać w Brzegu garnizon wojskowy. Kompleks obejmował 8 ha i liczył 26 budynków z ciemnoczerwonej cegły klinkierowej. Całość otoczono ponad 4-metrowym murem z kilkoma bramami. Po wojnie w koszarach stacjonowała Armia Radziecka, która opuściła je w 1991 r. Obecnie większość budynków zaadaptowana jest na cele mieszkalne. Pomnikową aleję tworzy 10 dębów szypułkowych w wieku ok. 110 – 150 lat.

Przecinamy ul. kardynała Wyszyńskiego, idziemy ul. J. Kilińskiego pod wiaduktem kolejowym linii Wrocław – Opole (tutaj rozgałęzia się nieczynna linia do Strzelina). Wkraczamy na teren Parku Wolności im. J. Peppela, po lewej mijamy MOSiR ze Stadionem Miejskim.

Park Wolności został założony na pocz. XX w. z inicjatywy burmistrza Juliusa Peppela, który rządził miastem w latach 1895-1910. Obejmuje 65 ha i podzielony jest na część spacerowo-wypoczynkową (ok. 13 ha) i leśną (ok. 51,7 ha).

Ulica kończy się na małym rondzie koło zabytkowego budynku Nadleśnictwa Brzeg.

Nadleśnictwo mieści się w stylowym budynku dawnej restauracji parkowej, zbudowanym w latach 1909-11 wg projektu architekta Pistoriusa. Przed restauracją stał niegdyś pomnik burmistrza Peppela.

Idziemy asfaltową alejką parkową, po prawej mijamy staw z dawną altaną (tzw. Świątynia dumania), po lewej ciągnie się jednorodzinna zabudowa Os. Parkowa. Na skrzyżowaniu alejek kierujemy się w lewo skos, po chwili opuszczamy park, kierując się w lewo w drogę polną i ścieżkę. Przekraczamy obwodnicę Brzegu, którą biegną droga nr 94 Wrocław – Opole i nr 39 Strzelin – Namysłów.

Opuszczamy granice miasta Brzeg i wkraczamy na teren gminy Skarbimierz. Na asfaltowej szosie skręcamy w prawo i idziemy przez Skarbimierz.

Skarbimierz – wieś gminna wzmiankowana w 1288 r. kiedy została ponownie lokowana jako Hermannsdorf. Od 1347 r. należała do Norbertanów z kościoła św. Wincentego we Wrocławiu, po kasacji zakonów w 1810 r. przeszła na własność państwa.

Mijamy okazały dom wiejski po prawej i po chwili opuszczamy starą część wsi.

Po lewej wyrasta współczesny kościół św. Stanisława (jego budowa rozpoczęła się w 2003 r.), za którym zaczyna się zabudowa Skarbimierza-Osiedla, w którym mieści się siedziba gminy.

Skarbimierz – Osiedle – faktyczna siedziba gminy Skarbimierz, wieś powstała na terenie dawnej wojskowej bazy lotniczej Armii Radzieckiej. Lotnisko sportowe powstało tu przed 1. wojną światową, w latach 30. XX w. zostało przebudowane na wojskowe, stąd startowały samoloty bombardujące Polskę w 1939 r. Po wojnie lotnisko zajęła Armia Radziecka, cały teren o powierzchni ok. 680 ha otoczony był płotem z drutem kolczastym. Stacjonowały tu: 151 Samodzielny Pułk Walki Radioelektronicznej, 164 Kerczeński Samodzielny Pułk Lotnictwa Rozpoznawczego, 55 Sewastopolski Samodzielny Pułk Śmigłowców i 871 Pomerański Pułk Lotnictwa Myśliwskiego. Wojska radzieckie opuściły ten teren w latach 1991-93 a pozostałe po nich budynki cywilne zostały zaadaptowane na mieszkania. Na terenie dawnego lotniska funkcjonuje specjalna strefa ekonomiczna m.in. z zakładami cukierniczymi Cadbury.

Mijamy po lewej osiedle bloków i teren przemysłowy, powstały w miejscu dawnego lotniska wojskowego, po czym opuszczamy Skarbimierz.

Idziemy nadal szosą, przecinamy tory nieczynnej linii kolejowej Brzeg – Strzelin, zbudowanej w 1910 r. i drogę nr 39, biegnącą tą samą trasą. Docieramy do Małujowic, gdzie skręcamy w lewo.

Małujowice – wieś w gminie Skarbimierz, położona przy szosie i nieczynnej linii kolejowej Brzeg – Strzelin. Założona w XIII w., miejscowy kościół wzmiankowano w 1288 r. Od 1350 r. należała do Norbertanów z kościoła św. Wincentego we Wrocławiu. 10 kwietnia 1741 r. w okolicy wsi stoczono wielką bitwę między wojskami pruskimi pod komendą króla Fryderyka II a armią austriacką dowodzoną przez feldmarszałka Wilhelma von Neipperga. Bitwą skończyła się klęską Austriaków i przesądziła o pozostaniu Śląska przy Prusach. Właścicielami miejscowego majątku byli: Wilhelm Langner (1865) r., Wolfgang Meup (1905) a od 1910 r. rodzina Arndtów. Po wojnie funkcjonował tu PGR.

Idziemy przez wieś w kierunku głównego skrzyżowania. Po prawej znajduje się zespół dworski.

Klasycystyczny dwór powstał w XIX w. Obok znajduje się ciekawy budynek z wysoką wieżą, przebudowany z dawnego wiatraka. W skład folwarku wchodzi okazały spichlerz, zachowały się też resztki parku krajobrazowego.

Po lewej stoi okazały kościół św. Jakuba.

Gotycki kościół św. Jakuba Apostoła wzmiankowano w 1288 r. Obecny powstał na pocz. XIV w., wieżę nadbudowano w XV w., całość przebudowano w XVI w. W latach 1534-1945 znajdował się w rękach ewangelików. W prezbiterium sklepienie krzyżowo-żebrowe, w zakrystii kolebkowe, w nawie strop płaski. Do zakrystii prowadzi ostrołukowy portal gotycki. Od zachodu portyk z XV w., zawierający gotycki portal z pocz. XIV w., w tympanonie płaskorzeźbiona scena Koronacji MB oraz Pokłonu Trzech Króli i Nawiedzenia. W obramowaniu tympanonu cykl rzeźb panien mądrych i głupich oraz rzeźbione rozety i elementy roślinne. W portalu drzwi z gotyckimi okuciami o motywach zwierzęcych.
Wewnątrz znajdują się cenne polichromie z końca XIV – pocz. XVI w. W 1817 r. przykryto je tynkiem, w latach 60. XIX w. ponownie je odsłonięto i niezbyt fachowo restaurowano. Z końca XIV w. pochodzą malowidła na ścianach szczytowych nawy, z poł. XV w. polichromie w prezbiterium, sprzed 1483 r. malowidła w nawie – na ścianie tęczowej kompozycja Sądu Ostatecznego, na pozostałych ścianach nawy cykl scen ze Starego i Nowego Testamentu, w pięciu strefach. Wreszcie na pocz. XVI w. powstała dekoracja stropu o motywach maswerkowych, tkaninowych i zwierzęcych. Poza tym we wnętrzu znajdują się: rzeźby MB Bolesna oraz św. Andrzej i Bartłomiej z ok. 1500 r., krucyfiks ludowy o charakterze gotyckim, ława kolatorska z 1779 r., obraz z 1. poł. XIX w.
Przy otaczającym kościół murze stoi krzyż pojednania, wg legendy odrzucony chłopak zabił tu pannę młodą, idącą z innym do ślubu. Przed wejściem do kościoła stoi pomnik poległych w 1. wojnie światowej.


Na skrzyżowaniu skręcamy w prawo w boczną ulicę, którą opuszczamy Małujowice. Po lewej widać okazały spichlerz z zespołu dworskiego. Asfalt się kończy, idziemy drogą bitą przez pola. Po prawej widać niewielkie Wronie Wzgórze, skąd Fryderyk II dowodził armią pruską w wielkiej bitwie z Austriakami w 1741 r. Przekraczamy granicę województwa dolnośląskiego i gminy Oława i docieramy do wsi Psary.

Psary – wieś w gminie Oława, należała pierwotnie do majątku rodu von Steine ze Ścinawy (XIV-XV w.) i Oppersdorfów z Gaci (XVI w.). Później wieś stanowiła centrum dóbr rodu Hoverd von Plenkhen, w 1722 r. ustanowiono tu majorat, obejmujący również majątki w Gaci i Maszkowie. W 1909 r. dobra przeszły na von Strachwitzów. Po wojnie funkcjonował tu PGR.

Skręcamy tu w lewo i idziemy prosto brukowaną drogą przez wieś. Mijamy po lewej zespół dworski i kościół Narodzenia NMP.

Dwór w Psarach wzniesiono w XVII w., w 1. poł. XIX w. wzniesiono przed nim klasycystyczną kolumnadę. W tym samym czasie powstał obok klasycystyczny pałac, uszkodzony w 1945 r. i potem rozebrany. Obecnie własność prywatna, wokół ciągnie się rozległy folwark ze stajnią-spichlerzem z ok. 1800 r. W pobliżu rozciąga się rozległy park krajobrazowy z ruinami wieży widokowej i niewielkiego pałacyku myśliwskiego Strachwitzów z pocz. XX w. W parku ukryty jest ciekawy krzyż pojednania, jeden z największych w Polsce. Ok. 1360 r. Gebhard von Kittlitz zamordował tu właściciela wsi Psary Bavarusa von Stinavia z rodu Bavorów. Na krzyżu wyryto narzędzie zbrodni – włócznię.

Kościół Narodzenia NMP, pierwotny wzmiankowany w 1345 r., obecny z lat 1695-1713, wzniesiony przez barona Jana Adriana von Hoverdena. Nad wejściem kartusz herbowy Hoverdenów. Do kościoła przylega klasycystyczna kaplica z ok. 1800 r.

Idziemy jeszcze chwilę ulicą przez Psary, po chwili asfalt się kończy a zaczyna droga bita. Po lewej widać ruiny wieży widokowej i park dworski, idziemy drogą bitą przez niewielkie zagajniki.

Przekraczamy dolinę Psarskiego Potoku i skręcamy w drogę polną w lewo skos. Idziemy chwilę lekko pod górę po czym osiągamy Jankowice Małe.

Przekraczamy szosę Oława – Grodków i idziemy ulicą przez wieś. Mijamy skromną kaplicę MB Królowej Polski, na końcu wsi asfalt przechodzi w drogę polną.

Po chwili docieramy do niewielkiego lasu, który ożywia rolniczy krajobraz Równiny Grodkowskiej. Położony on jest w niewielkim obniżeniu, którym płynie niewielki dopływ Gnojnej. Wychodzimy z lasu i podchodzimy na niewielkie wzniesienie, z którego doskonale widać już Oleśnicę Małą.

Oleśnica Mała – wieś w gminie Oława, położona w dolinie Gnojnej, w pobliżu autostrady A4. W końcu XII w. książę Bolesław Wysoki zbudował tu zameczek myśliwski. Henryk Brodaty ze św. Jadwigą przed 1226 r. nadali wieś Templariuszom, którzy założyli tu komandorię. Po kasacji zakonu w 1312 r. majątek przejęli Joannici, którzy byli w jego posiadaniu aż do sekularyzacji w 1810 r. Joannici wznieśli tu okazały pałac klasztorny, a sama Oleśnica Mała miała charakter miasteczka, z trzema bramami, szpitalem, karczmą i rzeźnią. Król Fryderyk Wilhelm III za zasługi w walce z Napoleonem podarował Oleśnicę Małą feldmarszałkowi Ludwigowi Yorck von Wartenburg. Yorckowie rozbudowali pałac, ostatni właściciel pałacu Peter Yorck von Wartenburg 8 sierpnia 1944 r. został stracony za udział w spotkaniach Kręgu z Krzyżowej. Po 1945 r. w pałacu umieszczono Zakład Doświadczalny Hodowli i Aklimatyzacji Roślin.

Dochodzimy do szosy z Owczar, gdzie kierujemy się prosto. Mijamy skrzyżowanie z okazałymi drzewami, na skrzyżowaniu z szosą z Częstocic skręcamy w prawo.

Po lewej mijamy rozległy folwark, w którym mieści się Zakład Hodowli Doświadczalnej i Aklimatyzacji Roślin.

Docieramy pod kościół św. Wawrzyńca z dawnym klasztorem Joannitów, gdzie nasza trasa się kończy.

Kościół św. Wawrzyńca powstał jako kaplica klasztorna już za czasów Templariuszy w XIII w. Po pożarze w 1706 r. kaplicę, już jako kościół przeniesiono do południowego skrzydła pałacu klasztornego. Jednonawowy kościół nakryty jest sklepieniem kolebkowym z lunetami. Wyposażenie barokowe, w ołtarzu głównym z 1733 r. obrazy: Wniebowzięcie NMP i św. Wawrzyniec. W ołtarzach bocznych obrazy: Św. Rodzina i Św. Trójca oraz MB Bolesna i św. Helena. Pochodzą z warsztatu Johanna Jacoba Eybelwiesera. W ścianie kościoła zachował się dawny pręgierz. Przed kościołem, na dawnym cmentarzu, stoi barokowa figura św. Jana Nepomucena, przeniesiona w 1843 r. z mostu na Gnojnej. Obok pomnik poległych w 1. wojny światowej i nagrobek kawalera maltańskiego von Lobkowitza. Dalej stoi budynek dawnej plebani.

Klasztor pierwotny z XIII w., uległ zniszczeniu w czasie wojny trzydziestoletniej w 1642 r. i podczas pożaru w 1706 r. Pałac klasztorny odbudował komtur von Dittrichstein, w latach 1815-20 został rozbudowany przez feldmarszałka Hansa Davida Ludwiga hr. Yorck von Wartenburg. W latach 1904-05 hr. Heinrich Yorck von Wartenburg zbudował tzw. wieżę Zofii oraz oranżerię na całej długości kościoła. Od 1955 r. w pałacu mieści się siedziba Zakładu Doświadczalnego Hodowli i Aklimatyzacji Roślin. Na dziedzińcu leżą płyty średniowiecznego stołu sędziowskiego i nagrobek ulubionego konia feldmarszałka Siwka z Möckern. Wewnątrz znajduje się cenna sala biblioteczna.

Za pałacem ciągnie się rozległy park, w którym znajduje się mauzoleum hr. Yorck von Wartenburg. Zostało zbudowane w latach 1828-29 wg projektu Karla Schinkla lub Carla Ferdinanda Langhansa. Mauzoleum ma formę ośmiobocznej rotundy, nad wejściem znajduje się herb hrabiowski rodziny Yorck von Wartenburg z pruskim orłem, mieczami, wieńcami laurowymi i łacińską sentencją NEC CUPIAS, NEC METUAS (nie pożądaj ani nie lękaj się), całość pochodzi z odlewni w Gliwicach. Wewnątrz pochowano piętnastu członków rodziny Yorck, wokół leży kolejnych czterech. Mauzoleum splądrowane w 1945 r. zostało odbudowane w 1993 r., od tej pory nosi miano kaplicy św. Maksymiliana Marii Kolbego.

Szlak św. Jakuba biegnie dalej do Sobociska.

Dodaj komentarz