Szlak św. Jakuba Via Regia Wrocław Rynek – Wrocław Marszowice

pl-1-maja-fontanna-4

Szlak św. Jakuba Via Regia Wrocław Park Słowackiego – Wrocław Rynek

Wrocław Rynek (0,7 km) – Wrocław pl. Jana Pawła II – (4,5 km) Wrocław Park Zachodni – (6,7 km) Wrocław Kozanów – (10,2 km) Wrocław Maślice – (12,8 km) Wrocław Marszowice

Odcinek Szlaku św. Jakuba Via Regia. Prowadzi przez śródmieście i zachodnie dzielnice Wrocławia, obok kościoła św. Elżbiety i Stadionu Miejskiego.

Trasa zaczyna się na wrocławskim rynku, dokąd Szlak św. Jakuba Via Regia biegnie z Parku Słowackiego. Idziemy ul. św. Mikołaja, wychodzącą z północno-zachodniego narożnika rynku. Po prawej mijamy kościół św. Elżbiety z kamieniczkami Jaś i Małgosia.

Ulica św. Mikołaja – jedna z dwóch ulic, łączących niegdyś Rynek ze znajdującą się na zachód od niego nieistniejącą już Bramą Mikołajską, od której pochodzi nazwa ulicy. W średniowieczu jedna z głównych arterii komunikacyjnych Wrocławia.

Prawa strona ulicy:
Nr 7 – budynek biurowo-usługowy Renaissance Business Center z lat 1998-2000 wg projektu D. i K. Śródków, elewacja nawiązuje do istniejącego tu wcześniej XIX-wiecznego budynku. W budynku odwrócono tradycyjny podział na ściany i okna.
Nr 8 – Kamienica Pod Trzema Dębami – powstała w 1737 r. z przebudowanego domu średniowiecznego, w 1912 r. wnętrza przebudowano na dom handlowy Max Daum Nachfolger. Zniszczona w 1945 r., odbudowana w 1953 r. wg projektu Z. Politowskiego.
Nr 9 – empirowa kamienica z ok. 1800 r., przebudowana w 1886 r. Na jej miejscu w 1912 r. powstał żelbetowy dom, połączony z sąsiednią Kamienicą Pod Trzema Dębami. Obecna kamienica odbudowana w 1953 r., nawiązuje fasadą do oryginalnej empirowej.
Nr 10 – dawny dom handlowy z 1909 r., przebudowany w 1953 r. w duchu socrealizmu.
Nr 12 – budynek biurowo-hotelowo-usługowy z lat 2004-05 wg projektu J. i K. Tarnawskich i J. Frąckiewicza z pasami ciemnych okien i ściany licowanej płytami z jasnego piaskowca.

Lewa strona ulicy:
Nr 80 – renesansowa kamienica ufundowana przez Konrada von Koeltsch starszego w latach 1591-92, odbudowana w latach 1979-81 wg projektu M. Molickiej. Barokowy portal przeniesiony z domu przy ul. Ruskiej 45.
Nr 69-76 – budynek biurowo-hotelowo-usługowy Wratislavia Center z lat 1998-2001 zaprojektowany przez L. Łękawę, J. Chmurę i M. Krupińskiego. Składa się z hotelu Sofitel Wrocław, centrum konferencyjnego i rekreacyjnego, części biurowej i handlowej oraz podziemnego garażu. Elewacje zróżnicowane stylistycznie od klasycyzmu po postmodernizm.
Nr 65/68 – siedziba Wrocławskich Zakładów Zielarskich Herbapol, dawny dom handlowy Victoria, zbudowany w latach 1898-1900 wg projektu właściciela Georga Hartera. Konstrukcji szkieletowej, wewnętrzne słupy metalowe, zewnętrzne – murowane. Elewacja secesyjna, pod wykuszem figura nagiej Victorii z amorem, obok dzieci z atrybutami kupieckimi, poza tym groteski, motywy roślinne i tarcze herbowe przedstawiające sztuki wyzwolone. Od lat 50. XX w. siedziba Herbapolu. Piękne, secesyjne odrzwia, odrestaurowane w 2000 r.


Przecinamy na światłach ruchliwą ul. Kazimierza Wielkiego/Nowy Świat z torami tramwajowymi, część zbudowanej w latach 70. XX w. Trasy W-Z, biegnącej przez Stare Miasto. Idziemy nadal ul. św. Mikołaja.

Lewa strona ulicy:
Nr 63 – budynek biurowy Times, dawny szpital Bożego Grobu, wzmiankowany w 1412 r. Stanowił miejsce opieki nad ubogimi dziećmi, kształconymi na sukienników. Gotycka część narożna z 1. poł. XV w., całość przebudowana w stylu klasycystycznym w latach 1789-91 i ponownie w 1858 r. na neorenesansową szkołę miejską. Przebudowany na biurowiec w latach 2007-09. Na narożniku kopia gotyckiej rzeźby Chrystusa Króla.
Nr 58 – klasycystyczna kamienica, przebudowana w 1892 r. i ponownie w 1902 r. w stylu neobarokowo-secesyjnym.
Nr 45 – kamienica z 1864-65 r., wzniesiona przez F. Nagórsky’ego z elewacjami nawiązującymi do włoskiego renesansu.


Po prawej mijamy dawny kościół św. Barbary, obecnie cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy.

Gotycki kościół św. Barbary powstał w XV w. na miejscu kaplicy cmentarnej z XIII w. Od 1526 r. w rękach ewangelików, w latach 1741-1920 kościół garnizonowy. Zniszczony w 1945 r. w 70 %, z utratą wyposażenia i średniowiecznych polichromii. Odbudowany w latach 1959-62 wg projektu T. Broniewskiego i E. Małachowicza, w 1963 r. przekazany Kościołowi prawosławnemu jako katedra diecezji wrocławsko-szczecińskiej. Elewację odrestaurowano w latach 1963-65, w 1985 r. ukończono remont wież.
Ceglany, trójnawowy o długości 32,7 i szerokości 24,6 m. Od strony zachodniej dwie wieże o kwadratowej podstawie, jedna z nich nie dokończona, nie przewyższa wysokością murów kościoła. Rzadki sposób konstrukcji prezbiterium z przyporami wewnątrz. Sklepienia krzyżowo-żebrowe, w zakrystii sieciowe. Portal południowy z rzeźbą św. Barbary z 2. poł. XV w., na murach zewnętrznych liczne epitafia z XVI-XVIII w.
Wewnątrz dwa ikonostasy: przed ołtarzem głównym – współczesny (z ikonami autorstwa Jerzego Nowosielskiego, Adama Stalony-Dobrzańskiego i Sotirisa Adamopulosa), przed ołtarzem bocznym – pochodzący z rozebranej w 1938 r. cerkwi św. Mikołaja w Sosnowcu. Wnętrze zdobią freski wykonane pod kierunkiem Jerzego Nowosielskiego. Zachowane resztki oryginalnego wyposażenia trafiły do muzeów we Wrocławiu i Warszawie.
Za kościołem, pod nr 40 barokowa kamienica z 1690 r. z manierystyczną fasadą. Wschodnia elewacja jest dawnym murem cmentarza św. Barbary, stąd znajdujące się na niej epitafia. Obecnie siedziba ordynariusza diecezji wrocławsko-szczecińskiej kościoła prawosławnego.


Docieramy do pl. Jana Pawła II (dawny pl. 1 Maja).

Plac Jana Pawła II powstał po zdobyciu miasta przez wojska napoleońskie w 1807 r. i zburzeniu fortyfikacji miejskich. Stojąca tu Brama Mikołajska została zburzona w 1820 r., przez Fosę Miejską przerzucono w 1822 r. żeliwny most. Plac nazwano Królewskim, poszerzono go w 1866 r. razem z likwidacją mostu i zasaypaniem fragmentu fosy. Na północnym skraju placu ustawiono pomnik Otto von Bismarcka (1900), naprzeciw Fontannę Alegorii Walki i Zwycięstwa (1905). W 1945 r. większość zabudowań przy placu razem z pomnikiem Bismarcka została zburzona, plac otrzymał nazwę 1 Maja. W latach 1979-81 wybudowano podziemne przejścia dla pieszych, od 2006 r. patronem placu stał się papież Jan Paweł II.
Neobarokowa Fontanna Alegorii Walki i Zwycięstwa z 1905 r. autorstwa architekta Bernarda Sehringa i rzeźbiarza Ernsta Segera. Składa się z dwóch pomników i fontanny między nimi. Pierwsza rzeźba przedstawia młodego atletę walczącego z lwem, co stanowi alegorię walki, a druga – tego samego siłacza siedzącego na pokonanym zwierzęciu, co stanowi alegorię zwycięstwa.
Po drugiej stronie placu, pod nr 2 mieści się Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego. Budynek z 1841 r., w 1852 r. kupiony przez Śląskie Towarzystwo Ubezpieczeń od Ognia, przebudowany 1879 r., posiada bogatą klasycyzującą dekorację elewacji. Częściowo zniszczony w 1945 r., odbudowany w latach 1956-57, mieścił bursę szkół artystycznych, w latach 1992-94 zaadaptowany na siedzibę Akademii Muzycznej. Wieżyczka zegarowa z personifikacjami przemysłu i rolnictwa.


Przechodzimy przejściem podziemnym pod placem, trzymając się prawej strony.W przejściu widać relikty dawnej Bramy Mikołajskiej – pierwotna wzmiankowana na pocz. XIV w., wzniesiona na nowo w 1479 r., rozebrana w 1817 r. Płaskorzeźby ze szczytu bramy przeniesiono do kościoła 11 Tysięcy Dziewic.
Znajdujemy się na osiedlu Szczepin.

Szczepin (Przedmieście Mikołajskie)– wzmiankowany w 1203 r. jako wieś rybacka z kościołem św. Mikołaja. Od 1257 r. z nadania Henryka III Białego należała do klasztoru św. Klary. Zamieszkana jeszcze w XVIII w. przez ludność polską. W 1808 r. Szczepin został przyłączony do miasta razem z osadami Sokolniki i Nabycin, chociaż do poł. XIX w. Zz wyjątkiem ul. Legnickiej przeważała tu wiejska zabudowa. W 1856 r. na zachodniej granicy osiedla otwarto linię kolejową Wrocław – Poznań z przystankami Wrocław Popowice i Wrocław Mikołajów).W 2. poł. XIX w. powstała zwarta zabudowa kamienic, w latach 1872-1882 odbudowano katolicki kościół św. Mikołaja, w 1901r. powstała linia tramwajowa, w latach 1911-13 zbudowano ewangelicki kościół św. Pawła. W latach 1925-29 powstało modernistyczne osiedle Siedlung Westend, w 1933 r. powstał kościół katolicki Chrystusa Króla. W 1945 r. osiedle zostało niemal całkowicie zrównane z ziemią, zniszczone zostały też wszystkie kościoły.. Po wojnie w latach 60. i 70. XX w. Osiedle zabudowano wielorodzinnymi blokami z wielkiej płyty.

Idziemy początkiem ruchliwej ul. Legnickiej (dawny trakt na Legnicę), głównej arterii zachodniej części Wrocławia, na pl. Solidarności skręcamy w prawo w ul. Rybacką.

Na pl. Solidarności pod nr 1/3/5 wznosi się budynek biurowy, dawna wytwónia wyrobów tytoniowych Halpausa z 1908 r. Zaprojektowany przez A. Wedemanna i wzniesiony przez firmę Guidona Simona, przebudowany w 1935 r. na biuro podatkowe Wrocław-Północ, od 1998 r. własność NSZZ Solidarność. Potężny budynek o 18-osiowej fasadzie posiada neoempirowo-modernistyczną fasadę.

Ul. Rybacka:
Nr 7-9 – dawny magazyn Carla Linkego, założyciela Linke-Hofmann-Werke, pochodzący z 1860 r.
Nr 11-13 – dawne biura i sklep fabryki sreber Juliusa Lemora z 1895 r. w stylu neorenesansowo-neobarokowym.
Nr 17 – Społeczna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum Optimum, dawny Dom Ubogich Gminy Reformowanej z 1861 r., obok w latach 1776-1862 znajdował się cmentarz kalwiński.
Na skrzyżowaniu z ul. J. Kaczmarskiego znajduje się okolicznościowy krasnal.


Na pl. św. Mikołaja (miejsce dawnego kościoła pod tym wezwaniem) skręcamy w lewo, razem z dawnym przebiegiem torów tramwajowych i ponownie w lewo w ul. Zachodnią. Mijamy po lewej współczesny kościół Chrystusa Króla.

Kościół Chrystusa Króla – pierwotny wzniesiono przy ul. Głogowskiej w 1933 r. i zburzono w 1945 r. Obecny wg projektu W. Molickiego z lat 1978-91, administrowany przez oo. Salezjanów i ss. Serafitki. Nad ołtarzem rzeźba Chrystusa Króla autorstwa R. Zamoyskiego.


Biegnąca wśród bloków ul. Zachodnia doprowadza nas ponownie do głównej ul. Legnickiej, gdzie skręcamy w prawo, koło budynku biurowo-usługowego TGG, wzniesionego w latach 1996-97 wg projektu M. i A. Skorupskich oraz S. Wiatrzyka. Przechodzimy pod wiaduktem kolejowym linii Wrocław – Poznań, od której odgałęzia się linia do Oleśnicy, koło stacji Wrocław Mikołajów. Po lewej znajduje się zrekultywowane dawne wysypisko gruzu ze zniszczonych w 1945 r. domów. Przechodzimy pod kolejnym wiaduktem towarowej linii Wrocław Gądów – Wrocław Popowice. Jesteśmy na osiedlu Popowice.

Popowice – dawna wieś wzmiankowana w XIII w., do 1260 r. należała do opactwa św. Wincentego na Ołbinie. W XVIII w. biskup Ludwik Franciszek von Pfalz-Neuburg, wybudował tu pałacyk, zniszczony podczas wojny siedmioletniej. W 1853 r. otwarto tu zakład leczenia chorób psychicznych. W 1856 r. doprowadzono linię kolejową Wrocław – Poznań. W latach 1893-96 powstała rzeźnia miejska, jedna z najnowocześniejszych w Europie. W 1897 r. osiedle przyłączono do Wrocławia. W latach 1897-1901 zbudowano port rzeczny na Odrze. W 1901 r. doprowadzono linię tramwajową. W latach 1919-27 w południowej części Popowic powstało osiedle Siedlung Popelwitz z kościołem św. Jadwigi. W 1945 r. osiedle w większości zrównano z ziemią, szczególnie ciężkie walki toczyły się w rejonie nasypu kolejowego. Po wojnie Popowice zabudowano osiedlami bloków, na terenie zalewowym w w latach 1972-75 powstało Osiedle Popowice.

Po lewej mijamy duże centrum handlowe Magnolia, otwarte w 2007 r. na miejscu dawnej rzeźni miejskiej z lat 1892-96. Idziemy nadal wśród bloków, za skrzyżowaniem z ul. Wejherowską po prawej znajduje się dawna zajezdnia tramwajowa.

Zajezdnia tramwajowa Kwiska zbudowana została w latach 1901-02, od 1925 r. w części pomieszczeń mieszczą się zakłady naprawy taboru, obecny Protram.

Docieramy do obwodnicy śródmiejskiej, gdzie skręcamy w prawo w ul. Milenijną i za chwilę w lewo w ul. Popowicką, która przechodzi w ul. Pilczycką. Po lewej mijamy rozległy Park Zachodni.

Po prawej mijamy kościół św. Jadwigi na osiedlu Kozanów.

Kozanów – dawna wieś, wzmiankowana w 1208 r., kiedy Henryk Brodaty przekazał ją biskupom wrocławskim, w których władaniu była aż do sekularyzacji w 1810 r. Przynajmniej do XVIII w. była zamieszkana przez ludność polską. W 1898 r. powstały tu dwa cmentarze – komunalny i żydowski. W 1928 r. osiedle włączono w granice Wrocławia. Po wojnie w północno-zachodniej części Kozanowa zlokalizowano bazę wojskową i poligon Armii Radzieckiej. W latach 70. XX w. leżącą na terenach zalewowych część Kozanowa zabudowano osiedlami z wielkiej płyty, co spowodowało zalanie podczas powodzi w 1997 r. i częściowo w 2010 r.

Kościół św. Jadwigi to dawna kaplica cmentarna z 1906 r., rozbudowana w latach 1985-95 wg projektu T. Szukały i E. Lacha. Kruchta z rzeźbą św. Jadwigi, wewnątrz obrazy J. Kapłańskiego i Droga Krzyżowa T. Szukały.


Za kościołem ciągnie się duże blokowisko, po lewej mijamy mur cmentarza żydowskiego i ogródki działkowe, za którymi widać początek osiedla Pilczyce.

Docieramy do współczesnego kościoła Macierzyństwa NMP po prawej, znajdującego się na końcu Kozanowa.

Kościół Macierzyństwa NMP powstał w latach 1948-50 na miejscu drewnianej kaplicy św. Konrada. W latach 1983-90 po wschodniej stronie powstał obecny kościół wg projektu A. Chachaja. Wystrój wnętrza autorstwa A. Żarnowieckiego.


Przekraczamy Mostem Maślickim rzekę Ślęzę, obok znajduje się osobny most wybudowanej w 2012 r. linii tramwajowej na stadion. Wkraczamy na teren Maślic Małych, przechodzimy na wprost przez dwa ronda, po lewej widoczna jest potężna bryła Stadionu Miejskiego.

Maślice – dawna wieś wzmiankowana w 1193 r., kiedy należała do opactwa NMP na Piasku. W 1630 r. istniał już podział na Maślice Wielkie i Maślice Małe. W 1928 r. włączona w granice Wrocławia, po 1945 r. zabudowana osiedlami domków jednorodzinnych.

Stadion Miejski powstał w latach 2009-12, był jedną z aren Euro 2012. Jego forma ma przypominać chiński lampion, może pomieścić 45 tys. widzów.


Idziemy ul. Królewiecką, pod wiaduktem Autostradowej Obwodnicy Wrocławia. Po prawej mijamy duże osiedle domków jednorodzinnych na Maślicach Małych, po lewej ciągną się nieużytki i stawy.

Na skrzyżowaniu skręcamy w lewo w ul. Maślicką, która przechodzi w ul. Główną i przecinamy tory linii kolejowej Wrocław – Głogów. Wkraczamy na teren Stabłowic Starych, po lewej ciągnie się duże osiedle domków jednorodzinnych.

Stabłowice – dawna wieś, od 1253 r. własność klasztoru św. Wincentego na Ołbinie, później dobra rycerskie i mieszczańskie. W 1425 r. wzmiankowano tu młyn. W 1653 r. doszło do tzw. krwawej kąpieli w Stabłowicach (niem. Stabelwitzer Blutbad), zbrojnego przejęcia kościoła przez katolików. W 2. poł. XIX w. szwajcarska rodzina Schoeller zbudowała przędzalnię czesankową z osiedlem fabrycznym. W 1928 r. osiedle włączono w granice Wrocławia, zaczęły powstawać domy spółdzielcze. W latach 70. XX w. ropoczęto rozbudowę osiedla, zajętego w większości przez osiedla domków jednorodzinnych. W 2011 r. zaczął powstawać nowy Szpital Wojewódzki.

Za kilkoma nowymi blokami po obu stronach drogi znajdują się glinianki w zalanych wyrobiskach. Przekraczamy skrzyżowanie z ul. Stabłowicką i opuszczamy Stabłowice Stare. Idziemy nadal ul. Główną (brak chodnika, uwaga na ruch samochodowy), po prawej mijamy ogródki działkowe.


Docieramy do Mostu Marszowickiego na Bystrzycy z 1900 r. Przed mostem po prawej widać dawny kamień graniczny, ustawiony po 1928 r. w miejscu nowych granic poszerzonego wtedy Wrocławia. W lewo od mostu doskonale widoczna jest elektrownia wodna.

Elektrownia Wodna Marszowice powstała na miejscu istniejących tu młynów wodnych ok. 1912 r., głównym inwestorem był właściciel przędzalni przy obecnej ul. Stabłowickiej, niejaki Schoellera. Po 1945 r. z elektrowni korzystała Armia Radziecka, w 1951 r. przejął ją wrocławski zakład energetyczny, obecnie w użytkowaniu spółki Jeleniogórskie Elektrownie Wodne. Uszkodzona przez powódź w 1997 r., odremontowana w latach 2006-07. Znajdują się tu dwa jazy – w bocznym i głównym nurcie rzeki. Architektura nawiązuje do tzw. Heimatstil.


Jesteśmy na Marszowicach, na skrzyżowaniu z ul. Marszowicką kończy się nasza trasa. Szlak św. Jakuba Via Regia biegnie dalej do Miękini.

Dodaj komentarz