Szlak zielony Środa Śląska – Proszków – Malczyce

img_3095

Szlak zielony Środa Śląska – Proszków – Malczyce (24,6 km)

Środa Śląska – (3,2 km) Chwalimierz – (9,3 km) Ciechów – (11,1 km) Ogrodnica – (13,8 km) Proszków – (18,5 km) Kwietno – (22,1 km) Rusko – (24,6 km) Malczyce

Odcinek długiego szlaku Kąty Wrocławskie – Uraz. Prowadzi przez lekko pofalowaną Wysoczyznę Średzką, głównie polami z większym kompleksem leśnym między Chwalimierzem i Ciechowem. Nawierzchnia zróżnicowana – drogi gruntowe i bite z krótkimi odcinkami asfaltowymi. Po drodze neobarokowy kościół i kompleks pałacowy w Chwalimierzu, barokowy kościół i klasycystyczny pałac w Ciechowie, neorenesansowy dwór i krzyż pojednania w Ogrodnicy, klasycystyczny pałac i późnoromański kościół w Proszkowie oraz neoromański kościół i neorenesansowy pałac w Kwietnie.



Trasa zaczyna się na rynku w Środzie Śląskiej, dokąd szlak zielony biegnie z Miękini. Idziemy ul. Legnicką obok kościoła św. Andrzeja (opis przy poprzednim odcinku szlaku). Schodzimy do doliny Średzkiej Wody i mijamy dworzec autobusowy, w kompleksie hurtowni po prawej znajdowała się stacja Środa Śląska Miejska.
Stacja położona była na zakończeniu krótkiej linii, odgałęziającej się od głównego dworca Środa Śląska (linia Wrocław – Legnica), który leży na uboczu, ponad 3 km od centrum miasta. Linię uruchomiono w 1926 r. i pierwotnie biegła ona ulicami na średzki rynek, kursował nią spalinowy wagon motorowy. Po 1945 r. została skrócona do stacji Środa Śląska Miejska, zamknięto ją w 1966 r. i rozebrano dwa lata później. Zachował się dawny budynek stacji (ul. Targowa 9) i ceglana lokomotywownia.


Skręcamy w lewo w ul. Mostową, można tu podejść 350 m prosto do kościoła Narodzenia NMP.
Romański kościół Narodzenia NMP pochodzi z lat 1221-32 i stanowi pozostałość po leprozorium (szpitalu dla trędowatych). W latach 1349-1535 własność benedyktynów. Przebudowany w XVII w., później służył za magazyn, odbudowany w latach 1964-65. Wewnątrz rzeźba MB Średzkiej z winogronami z II poł. XIV w. oraz figury św. Jadwigi i św. Andrzeja z 1480 r. Obok trzy krzyże pojednania.

Przecinamy strugę i skręcamy w prawo w ul. Wiejską, przy której stoi dawny folwark. Przechodzimy przez ruchliwą obwodnicę Środy Śląskiej w ciągu drogi nr 94 Wrocław – Prochowice – Legnica, opuszczamy szosę, biegnącą do Ciechowa oraz Kostomłotów i skręcamy w lewo w bitą ul. Chwalimierską.

Docieramy do końca zabudowy, pochodzimy ścieżką na wzgórze i schodzimy do stacji gazowej, gdzie opuszczamy granice miasta Środa Śląska.

Drogą gruntową wkraczamy w las, w głębi po prawej znajdują się ruiny gorzelni i młyna Voigtsmühle z ok. 1870 r.

Z prawej przychodzi szosa ze Środy Śląskiej, którą wkraczamy do Chwalimierza.
Chwalimierz (niem. Frankenthal) ma formę wsi wielodrożnicowej, wzmiankowanej w 1294 r. W średniowieczu uprawiano tu winorośl. Od XIII do XVII w. wieś należała do rodu von Frankenthal, a od 1881 r. do 1945 do von Kramstów.
Na zarośniętym stoku wzgórza po lewej usytuowany jest dawny cmentarz. Zachowało się na nim nieco zniszczonych nagrobków i mauzoleum rodu von Kramsta z około 1885 r. z fragmentem rzeźby psa.

Idziemy przez wieś obok leśnictwa Chwalimierz do kościoła.

Neobarokowy kościół Najświętszego Serca PJ powstał z inicjatywy Emmy von Kramsta ok. 1910 r. jako trójskrzydłowy budynek nazwany jej imieniem. W skład kompleksu wchodziła kaplica, przytułek i plebania.

Naprzeciwko przystanku autobusowego i budynku dawnej szkoły z lat międzywojennych skręcamy w prawo, przekraczając bramę rozległego kompleksu pałacowego.

Neobarokowa brama powstała w 1882 r., zdobiona jest latarniami, inicjałami Georga von Kramsty i herbem rodowym, nadanym tej przemysłowej świebodzickiej rodzinie w 1841 r. Byli oni właścicielami m.in. tkalni, fabryki krochmalu, kopalni i cynkowni, stąd koło zębate i młoty w herbie.

Idziemy bitą drogą przez dawny park o pow. 29 ha, skrajem zabudowań folwarku po lewej.

Przekraczamy strugę i rozpoczynamy podejście na wzgórze, docierając do neorenesansowego budynku dawnej stadniny pałacowej z ok. 1884 r., wykorzystywanej jako stadnina Ramides. Droga wije się przez park, warto tu skręcić w prawo do położonych na wzgórzu ruin pałacu.

Neorenesansowy pałac został wzniesiony przez przemysłowca Georga von Kramstę, w latach 1884-85 na miejscu warowni sięgającej XIII w. Został zaprojektowany przez Carla Schmidta, znanego również z Belwederu na wrocławskim Wzgórzu Partyzantów i słynął ze swojego przepychu i bogactwa, będącego świadectwem ogromnego majątku świeżo uszlachconej rodziny fabrykantów. Po śmierci Georga w 1901 r. obiekt przejęła jego żona Emma z synem Georgiem. Podobno wnuczka Emmy zginęła spadając ze skarpy i została pochowana w pałacowym mauzoleum z niedoszłym posagiem. Wnuk Emmy został zamordowany w 1944 r. za kontakty w jeńcami z obozu w Ciechowie. Po 1945 r. główny budynek zdewastowano a w latach 50-60. XX w. rozebrano na cegłę, do dzisiaj zachowały się ruiny wieży pałacowej z romantycznym krenelażem w zwieńczeniu, taras i glorietta z dawnym punktem widokowym na park na skraju wzgórza.


Wracamy na drogę bitą, pełniącą funkcję drogi pożarowej nr 23, obok dawnego domu ogrodnika, zwanego też ptaszarnią w formie romantycznej willi z wieżyczką.

Opuszczamy kompleks pałacowy, idziemy zwartym lasem liściastym, za skrętem w prawo przekraczamy potok Dojca, stał tu młyn Waldmühle z leśniczówką. Po chwili, na skrzyżowaniu dróg w głębi po prawej, rośnie pomnikowy dąb. Wyraźnym podejściem osiągamy skłon Wysoczyzny Średzkiej, sięgającej tu 150 m, w głębi lasu po prawej znajduje się grodzisko z X-XIV w., zwane das Alte Schloss. Docieramy do skraju lasu, ponad polami widać w oddali Ślężę. Krętą drogą osiągamy szczyt wzniesienia, za nim skręcamy ostro w prawo, zagłębiając się w las.

Idziemy dalej bitą drogą pożarową nr 23, schodząc lekko na płaskowyż, w dolinie w głębi lasu po lewej znajduje się kolejne grodzisko, zwane dla odmiany das Neue Schloss. Po chwili wyraźnym zejściem osiągamy dolinę Średzkiej Wody koło leśnictwa Buczki i przekraczamy rzekę. Opuszczamy las koło oczyszczalni ścieków i podchodzimy granicą fabryki Elektroporcelana i ogródków działkowych w kierunku zabudowy Ciechowa.

Ciechów (niem. Dietzdorf) wzmiankowano w 1218 r. pod nazwą Tyslini jako własność klasztoru w Lubiążu. Wieś była lokowana na prawie flamandzkim, w XVI w. pojawiła się nazwa niemiecka. W 1653 r. właścicielami majątku była rodzina von Churschwandt, później von Kalkreuth a od 1889 r. von Kramsta z pobliskiego Chwalimierza. Funkcjonowało tu hospicjum dla starszych i chorych mieszkańców Ciechowa, Chwalimierza i Dębic. W XIX w. we wsi istniały: szkoła katolicka, wiatrak, browar, dwie gorzelnie i cegielnia. Von Kramstowie zbudowali pod koniec XIX w. cukrownię, która przyczyniła się do rozwoju miejscowości. W 1895 r. doprowadzono do niej bocznicę od linii Malczyce – Strzegom. W czasie 2. wojny światowej cukrownię przejęła firma Kruppa, która w lesie na południe od zakładu urządziła tu podobóz Gross-Rosen, którego francuscy i żydowscy więźniowie pracowali m.in. przy budowie rakiet V2. Zakład zdemontowali Rosjanie w 1945 r., na jego miejscu w 1960 r. uruchomiono Zakłady Porcelany Elektrotechnicznej, produkujące oprzyrządowanie dla energetyki. Do Ciechowa należał także majątek Buczki, wzmiankowany w 1337 r.
Skręcamy w prawo w ul. Średzką (szosa Kostomłoty – Środa Śląska), w głębi po prawej widać kościół.
Kościół MB Wspomożenia Wiernych, wzmiankowany był w 1371 r. i nosił wezwanie św. Krzysztofa. Obecny gotycki zbudowany został w latach 1545-55, kiedy nadano mu obecne wezwanie. W czasie reformacji użytkowali go protestanci, w 1654 r. wrócił do katolików jako filialny parafii w Kulinie (do 1940 r.). Świątynię gruntownie przebudowano na barokową i powiększono od zachodu w XVIII w. W 1950 r. kościół stał się filią parafii św. Andrzeja w Środzie Śl., w 1971 r. utworzono tu wikariat a w 1982 r. parafię. W prezbiterium sklepienie krzyżowo-żebrowe, w nawie kolebkowe z lunetami. Wewnątrz znajdują się: gotyckie sakramentarium z piaskowca, rzeźby Madonny z Dzieciątkiem i św. Anny Samotrzeciej z XV w., barokowe rzeźby Madonny i św. Jana Nepomucena oraz stacje drogi krzyżowej z XVIII w., klasycystyczna chrzcielnica z pocz. XIX w., neogotycki ołtarz główny i ołtarze boczne z 2. poł. XIX w.

Warto podejść ul. Jaworową w lewo do figury św. Jana Nepomucena.
Figura pochodzi z 1726 r., w 2013 r. została odrestaurowana i ustawiona w obecnym miejscu.

Za figurą świętego stoi pałac.
Późnoklasycystyczny pałac zbudowano w 1840 r. i częściowo przebudowano na pocz. XX w. Po wojnie urządzono w nim biura PGR, od 1995 r. własność prywatna. Obok znajduje się park o pow. 1 ha i duży folwark.

Na końcu wsi znajduje się cmentarz z kaplicą z 1985 r.

Spod kościoła idziemy ul. Średzką, obok świetlicy wiejskiej (dawny zajazd Kentscha i Deutsches Haus z końca XIX w.) skręcamy w lewo w szutrową ul. Ogrodową.

Opuszczamy Ciechów i docieramy na płaskowyż. Przed nami zabudowania położonej w dolince Ogrodnicy, do których schodzimy.

Ogrodnica (niem. Schönau) położona jest w dolince dopływu Średzkiej Wody, pod wzgórzami Łagoda (142 m) i Kuźniar (141 m) na północy.
Na skrzyżowaniu obok współczesnej kaplicy mszalnej św. Antoniego warto podejść 250 m w prawo do granitowego krzyża pojednania pod budynkiem nr 5. Jest on zakopany po ramiona i ma wymiary 40 x 75 x 12 cm.

Obok kaplicy skręcamy w asfaltową ulicę w lewo, za łukiem w prawo podchodzimy na skłon wzniesienia, na którym stoi dwór.
Neorenesansowy dwór wzniesiono w 1890 r., obok znajdowała się gorzelnia z wysokim kominem.

Na szczycie wzniesienia opuszczamy biegnącą do Środy Śląskiej szosę i skręcamy w drogę polną w lewo. Idziemy rolniczym terenem między wzniesieniami Łagody (142 m) po prawej i Owsianki (141 m) po lewej do widocznych z daleka zabudowań Proszkowa.

Proszków (niem. Schöneiche) położony jest przy dawnym trakcie Środa Śląska – Legnica. W 1980 r. kręcono tu film „Olimpiada ’40”, opowiadający o olimpiadzie zorganizowanej przez jeńców wojennych stalagu w 1940 r.
Na początku wsi skręcamy w brukowaną ulicę w lewo, docierając do rozległego kompleksu pałacowego. Wkraczamy na otoczony murem majdan folwarczny, po prawej stoi pałac.
Klasycystyczny pałac zbudowano po 1880 r., posiada on neorenesansową wieżę, za budynkiem znajduje się mały park.

Za folwarkiem, koło skrzyżowania z szosą do Środy Śląskiej stoi kościół.
Późnoromański kościół św. Anny, wzniesiony został przed 1311 r. Przebudowano go w 1698 r. Kościół posiada półkolistą absydę, od północy przy prezbiterium dobudowano zakrystię. Na ścianach wewnątrz dwie renesansowe płyty nagrobne dzieci rodziny von Sedanitz z 1621 i 1622 r. oraz epitafium piaskowcowe z 1575 r. ze sceną Wniebowstąpienia, barokowe obrazy z XVII i XVIII w. olejne na płótnie. Obok kościoła klasycystyczna kaplica i pomnik poległych w 1. wojnie światowej.

Idziemy asfaltową ulicą do końca zabudowy i dalej drogą bitą do przejazdu na linii kolejowej Malczyce – Strzegom, w oddali po prawej widać dawną stację Proszków Śląski.
Linia Malczyce – Strzegom powstała w 1895 r., chociaż plany doprowadzenia kolei, łączącej zagłębie wałbrzyskie z portem w Malczycach, wzdłuż dawnej Drogi Węglowej sięgają 1816 r. Linię zamknięto dla ruchu pasażerskiego w 1989 r., potem utrzymywano szczątkowy ruch towarowy, ostatecznie zlikwidowany w 2013 r. Od stacji biegła kolejka do cegielni w Kwietnie.

Za przejazdem skręcamy w drogę polną w prawo i za łukiem w lewo podchodzimy na zbocze wzgórza Rogala (162 m), wzdłuż naszej trasy biegła kolejka cegielniana. Wkraczamy w las, pozostawiając wzniesienie po lewej i schodzimy do dolinki, gdzie opuszczamy las i gm. Środa Śląska, wkraczając na teren gm. Malczyce.

Przecinamy zagajnik, zaraz za nim po prawej znajdowała się niegdyś strzelnica, docieramy do położonego na uboczu folwarku Podewsie (niem. Neuhof), należącego do Kwietna.

Stąd idziemy drogą bitą do widocznych z oddali zabudowań wsi.

Kwietno (niem. Blumerode) wzmiankowane było w 1355 r. W 1770 r. przeprowadzono tędy Drogę Węglową, którą transportowano wozami węgiel z Wałbrzycha do portu w Malczycach, jej śladem biegnie obecnie droga wojewódzka nr 345. Pod koniec XIX w. miejscowe dobra należały do von Scheiblerów, którzy wybudowali tu okazały pałac. We wsi działały 2 cegielnie i hotele.
Na początku Kwietna po prawej znajdowała się cegielnia, do której biegła kolejka ze stacji w Proszkowie. Wzgórze za cegielnią (Kopka 142 m) nosiła nazwę Galgen-Berg (Szubieniczna), co może świadczyć o tym, że było to miejsce straceń.

Ulicą Wspólną docieramy do kościoła.
Kościół Chrystusa Króla wzniesiony został prawdopodobnie w XV w., w 1524 r. przeszedł na własność ewangelików. W 1813 r. uległ spaleniu przez wojska napoleońskie, odbudowano go w 1820 r. Obecna neoromańska budowla powstała w 1891 r. We wnętrzu neogotyckie wyposażenie z XIX/XX w. Na wieży dzwon spiżowy z 1822 r. Na wschodniej ścianie płyta upamiętniająca mieszkańców Kwietna, Dębicy, Szymanowa i Wrocisławic poległych w I wojnie światowej. Obok kościoła neogotycka kapliczka Matki Boskiej Częstochowskiej.

Przecinamy drogę nr 345 Malczyce – Strzegom (dawna Droga Węglowa), przed skrzyżowaniem po lewej stoi pomnik upamiętniający Sztab II Armii WP i 8 Dywizji Piechoty, który nocował z 5 na 6 kwietnia 1945 r. w pałacu.

Idziemy dalej ul. Wspólną, po lewej widać rozległy folwark, docieramy do bramy pałacu.
Zespół pałacowy należał niegdyś do rodziny Scheiblerów, posiadającej fabryki włókiennicze m.in. w Łodzi. Pałac wzniósł Carl Scheibler junior, syn słynnego łódzkiego fabrykanta, który przybył tu za swoją siostrą Emmą, żoną Georga von Kramsta z Chwalimierza. Obiekt powstał w latach 1891-92 w stylu neorenesansu niderlandzkiego. Budynek założony na planie prostokąta, trzykondygnacyjny. Przed podjazdem schody otoczone rzeźbami sfinksów. Od północy wieża z dachem w formie ostrosłupa. Na zachód od pałacu sztuczne wzgórze z grotą i glorietą. Dalej park krajobrazowy, powstały na podmokłych niegdyś łąkach. W centrum parku znajduje się staw z trzema wyspami. W zachodniej części parku znajduje się ruina mauzoleum Scheiblerów. Na południowy-wschód od pałacu znajduje się oficyna z wieżą z końca XIX w. Odremontowany pałac stanowi własność prywatną i można go obejrzeć jedynie zza ogrodzenia. Obecnym właścicielem jest Mirosław Biliński, prezes spółki KGHM International.

Obok znajduje się duży folwark z budynkiem mieszkalnym, posiadającym szczyt z pruskiego muru.

Pod pałacem skręcamy obok ceglanych domów dawnych pracowników folwarku z XIX/XX w. w prawo w brukowaną ul. Leśną.

Opuszczamy Kwietno podchodząc drogą polną na wzniesienie. Schodzimy skrajem dawnego lasu pałacowego (Schlosswald, po lewej znajdowała się cegielnia) i zagłębiamy się w niego całkiem, osiągając zabagnioną dolinkę ze stawem. Opuszczamy las i pochodzimy na szczyt wzniesienia na skraju Wysoczyzny Średzkiej, opadającej wyraźnym progiem do Doliny Odry. Roztacza się stąd panorama położonych w dole Ruska i Malczyc, w oddali po prawej widać Rachów z pałacem. Schodzimy drogą bitą do zabudowań Ruska.

Rusko (niem. Rausse) wzmiankowane było w 1201 r. jako Rus (staropolskie słowo oznaczające kolor rudy). W 1811 r. odkryto tutaj źródła mineralne, podobne składem do wód w Lądku-Zdroju ale nie rozwinęło się tu uzdrowisko. Przed 1945 r. w okolicy uprawiano buraka cukrowego, dobra należały do Knospów, znajdowała się w nich gorzelnia oraz cegielnia. W nocy z 4 na 5 kwietnia 1945 r. nocował tu 36 pułk piechoty i 3 dywizjon artylerii Wojska Polskiego.
Ul. Polną osiągamy ul. Główną, którą biegnie ruchliwa droga nr 94 Wrocław – Prochowice – Legnica. Skręcamy tu w prawo i od razu w lewo w ul. Malczycką, można tu podejść 200 m główną szosą do współczesnego kościoła św. Józefa Rzemieślnika z lat 1999-2000 z wieżą z 2011 r.

Naprzeciwko, po prawej znajdują się pozostałości dawnego kościoła.
Kościół ufundował w 1403 r. Petrus de Schyraw, w 1529 r. przejęli go protestanci. W XVIII w. uległ przebudowie, został zniszczony w 1945 r., zachowały się tylko resztki murów, rozebranych w latach 60. XX w. Za ruinami znajduje się dawny cmentarz z resztkami nagrobków i aleją 11 lip drobnolistnych o obwodach 180 – 250 cm.

Idziemy ul. Malczycką, którą biegnie szosa do Malczyc, obok parku z folwarkiem i stawem.
Stał tu niegdyś klasycystyczny dwór z końca XIX w. z neogotycką wieżą, zniszczony w 1945 r. Zachował się park krajobrazowy o powierzchni 7,5 ha z 3 stawami.

Mijamy fermę i teren dawnej cegielni z wyrobiskami po prawej. Ze skłonu wzgórza widać po lewej kompleks stacji z dwoma wieżami ciśnień w Malczycach.

Docieramy do zabudowań miejscowości, idziemy ul. Różaną i skręcamy w lewo w ul. 1 Maja, którą biegnie szosa z Wilczkowa i Wrocławia.

Przekraczamy przejazd kolejowy na rozjeździe linii do Wrocławia i Strzegomia, ta druga przechodzi nad pierwszą widocznym po prawej wiaduktem, skrajny tor po lewej biegł do portu w Malczycach.

Docieramy do końca naszej trasy, szlak zielony biegnie dalej do Lubiąża, skręcając w ul. Dworcową w lewo dotrzemy na stację w Malczycach.

Dodaj komentarz